Zooza logo

Zapiszcie swoje wartości, zanim zatrudnicie kolejną osobę

· Michal Dodok

Każdy zespół ma taką osobę. Instruktora, którego dzieci uwielbiają. W sobotę znów się jednak spóźnił, przy rodzicach obgaduje kolegów, a kiedy trzeba posprzątać salę, jakimś cudem nigdy go nie ma.

Wszyscy pozostali to zauważyli. Nie czekają, aż instruktor się zmieni. Czekają, co zrobicie wy.

O tej chwili decydują wartości, nawet jeśli nikt ich tak nie nazywa. Umiejętności widać w CV. Wartości decydują o tym, czy ktoś sprawia, że ludzie wokół niego stają się lepsi, czy gorsi. A w firmie, która rośnie o nowe lokalizacje, to jedyne, co zostaje na sali, kiedy was na niej nie ma.

Jedną teorię zarządzania powtarzamy właścicielom, z którymi pracujemy, uparciej niż wszystkie inne: zapiszcie wartości swojej firmy i każdą decyzję o ludziach przepuszczajcie przez nie. Oto jak to zrobić i dlaczego to ważniejsze, niż się wydaje.

Dlaczego wartości są na pierwszym miejscu

Pomysł nie jest nowy i wytrzymał próbę czasu. W książce Good to Great Jim Collins ustalił, że firmy, które wykonały skok, najpierw wpuściły do autobusu właściwych ludzi (a niewłaściwych z niego wysadziły). Dopiero potem zdecydowały, dokąd jechać (Jim Collins). EOS, czyli Entrepreneurial Operating System, który Gino Wickman opisał w książce Traction, zrobił z tego rutynę, jaką naprawdę da się prowadzić w małej firmie. Każda decyzja o ludziach przechodzi tam najpierw przez wartości (EOS Worldwide).

Badania się z tym zgadzają. Metaanaliza 172 badań wykazała, że ludzie, których wartości pasują do organizacji, są wyraźnie bardziej zadowoleni z pracy (korelacja 0,44), bardziej z organizacją związani (0,51) i rzadziej planują odejść (−0,35) (Kristof-Brown, Zimmerman i Johnson, 2005). W badaniach, które mierzyły dopasowanie wyłącznie przez wartości, związek z przywiązaniem do organizacji był jeszcze silniejszy (0,68).

Przy zajęciach dla dzieci dochodzi jeszcze jeden powód. Rodzice nie kupują waszego grafiku. Kupują to, jak osoba przed ich dzieckiem zachowuje się w deszczowy lutowy wtorek. Wartości to sposób, żeby wyglądało to tak samo na każdych zajęciach i w każdej lokalizacji.

Krok 1: odkryjcie swoje wartości, nie wymyślajcie ich

Wartości spisane na warsztatach zwykle kończą jako Szacunek, Jakość, Innowacyjność, te same słowa na ścianie każdego biura. Nie opisują nikogo, więc o niczym nie decydują.

EOS mówi to wprost: wartości się odkrywa, a nie wymyśla (EOS Worldwide). One już żyją w założycielach i kluczowych ludziach, na których stoi firma. Waszym zadaniem jest je znaleźć i zapisać.

Wartości znajdziecie w czterech krokach: 1 Wybierzcie trzy osoby, które sklonowalibyście, gdyby się dało. 2 Spiszcie wszystko, co sprawia, że każda z nich jest świetna. 3 Znajdźcie to, co powtarza się u wszystkich trzech. 4 Zapiszcie od 3 do 7 wartości, każdą jako jedno zdanie o zachowaniu, własnymi słowami.

  • Wybierzcie trzy osoby, które najchętniej byście sklonowali. Te, których odejście najbardziej by zabolało. Założyciele też się liczą.
  • Spiszcie ich cechy. Wszystko, co sprawia, że każda z nich jest świetna, prostymi słowami: bierze sprawy w swoje ręce, przy niej żaden rodzic nie czuje się głupio, co semestr uczy się czegoś nowego.
  • Znajdźcie to, co się powtarza u wszystkich trzech.
  • Zapiszcie od trzech do siedmiu wartości. Według EOS zwykle jest ich około pięciu, a dziesięć to za dużo. Do każdej dopiszcie zdanie lub dwa o tym, jak wygląda w zachowaniu, własnymi słowami.

Większość złych wartości wyłapie jeden test: jeśli coś nie jest już prawdą o waszych najlepszych ludziach, to nie jest wasza wartość. Może to być cel. Cele są w porządku. Tylko nie na tej liście.

Pisaliśmy o tym ćwiczeniu już w 2024 roku w poradniku o tym, jak znaleźć i zatrzymać prowadzących zajęcia (po angielsku). Było tam też ostrzeżenie, które warto powtórzyć: celem nie jest zespół kopii właściciela. Różni ludzie mogą mieć wspólne wartości i nadal się uzupełniać.

Krok 2: każdą wartość opiszcie jako zachowanie

Wartości, której nie widać, nie da się ocenić, nie da się według niej rekrutować i nie obronicie jej w trudnej rozmowie. Dlatego każda potrzebuje krótkiego opisu tego, jak wygląda w praktyce.

Oto przykład oparty na prawdziwych wartościach jednej sieci zajęć dla dzieci, z którą współpracujemy. Jest lekko zmieniony, żeby sieć pozostała anonimowa:

  • Fachowość i ciekawość. Znamy swój fach i wciąż się go uczymy. Kiedy każdy z nas staje się lepszy, cały projekt idzie do przodu.
  • Praca zespołowa i szacunek. Każdy w zespole dostaje przestrzeń do rozwoju. Wspólny cel stawiamy przed osobistym ego i wolimy iść naprzód razem niż w pojedynkę. Firma rośnie tylko tak szybko jak ludzie, którzy ją tworzą.
  • Przywództwo. Codzienną pracę prowadzimy tak, jak prowadzimy dzieci na zajęciach: bierzemy odpowiedzialność, pokazujemy drogę i rozwiązujemy problemy, zamiast przerzucać je dalej.
  • Dojrzałość. Doświadczenie pomaga nam rozumieć siebie nawzajem, klientów i dzieci. Odpowiadamy za swoje decyzje i uczymy się zarówno na błędach, jak i na sukcesach. Inni mogą na nas polegać.
  • Dajemy z siebie wszystko. Wchodzimy w szczegóły i zależy nam na wyniku. Doskonałość jest poza zasięgiem, ale to nas nie powstrzymuje przed tym, żeby dać najlepsze, co w danej chwili możliwe.
  • Autentyczność i akceptacja. Rozmawiamy ze sobą z szacunkiem, ciepło i otwarcie. Każdy może być sobą.

Zobaczcie, dlaczego to działa. Każdą z nich mogli napisać tylko ludzie, którzy prowadzą zajęcia dla dzieci („tak, jak prowadzimy dzieci na zajęciach”). Każda opisuje zachowanie, które widać. A razem opisują konkretny typ człowieka, którego od razu rozpoznacie.

Krok 3: oceńcie zespół, który już macie

Ten krok większość właścicieli pomija. A to właśnie on zmienia najwięcej.

Weźcie każdą osobę z zespołu, także te, które lubicie, i oceńcie ją według każdej wartości:

  • + żyje nią konsekwentnie,
  • +/− czasem tak, czasem nie,
  • − nie żyje nią.

EOS nazywa to People Analyzer i proponuje poprzeczkę: przy pięciu wartościach trzy plusy, dwa plus-minusy i żadnego minusa (EOS Worldwide). Dokładną poprzeczkę ustalacie sami. Ustalcie ją jednak, zanim zaczniecie oceniać.

Oceńcie zespół, który już macie. Pięć osób ocenionych według pięciu wartości znakami +, +/− albo −. Anna, Ben i Eva spełniają poprzeczkę i są właściwymi osobami. Clara ma za dużo +/−, jest poniżej poprzeczki i czas na rozmowę. David ma jedno − i werdykt brzmi: planowane rozstanie. Poprzeczka przy pięciu wartościach: trzy +, dwa +/−, żadnego −.

Nasza zasada czytania wyniku jest prosta. Ocena +/− jest w porządku. Nikt nie jest idealny, a +/− oznacza rozmowę, konkretny przykład i termin, kiedy spojrzycie na to ponownie. Ocena − przy którejkolwiek wartości oznacza planowanie rozstania. Nie plan coachingu, nie „zobaczymy po wakacjach”. Charakter rzadko zmienia się w krótkim czy średnim terminie. A nadzieja, że się zmieni, to właśnie to, przez co niewłaściwa osoba zostaje u was trzy lata.

Jeśli macie wspólnika albo menedżera, oceniajcie najpierw osobno, a potem razem. Tam, gdzie wasze oceny się różnią, znaleźliście temat do rozmowy.

Krok 4: rekrutujcie według nich

Kiedy wartości już są, rekrutacja przyspiesza, a nie zwalnia. Jeszcze przed pierwszą rozmową wiecie przecież, kogo szukacie.

Wpiszcie je do ogłoszenia. Nie jako listę słów, ale jako krótki akapit o tym, jak się z wami pracuje. Zgłoszą się ci, którzy się w nim rozpoznają. Część pozostałych się nie zgłosi, co oszczędzi czas i wam, i im.

Pytajcie o przykłady, a nie o opinie. Do każdej wartości przygotujcie jedno pytanie zaczynające się od „Opowiedz o sytuacji, kiedy…”. Przy wartościach z przykładu mogłoby to wyglądać tak:

  • Fachowość i ciekawość: „Czego nowego nauczyły cię ostatnie trzy miesiące i jak do tego doszło?”
  • Praca zespołowa i szacunek: „Opowiedz o sytuacji, kiedy cel zespołu był dla ciebie ważniejszy niż twój własny.”
  • Przywództwo: „Opowiedz o problemie, który był niczyj, dopóki nie stał się twój.”
  • Dojrzałość: „Opowiedz o decyzji, która się nie udała. Co było dalej?”
  • Dajemy z siebie wszystko: „Pokaż swoją pracę, która napawa cię dumą. Co warto by w niej dziś poprawić?”
  • Autentyczność i akceptacja: „Opowiedz o sytuacji, kiedy trzeba było powiedzieć komuś z zespołu coś niewygodnego.”

Obserwujcie wartości w działaniu. Lekcja próbna, dzień obserwacji albo pierwsze tygodnie okresu próbnego pokażą wam, jak ktoś zachowuje się wobec przestraszonego dziecka, zdenerwowanego rodzica i kolegi, który potrzebuje pomocy. Na koniec oceńcie tę osobę według wartości, tak samo jak swój zespół.

Te same wartości stosujcie do partnerów. Kiedy wybieracie franczyzobiorcę albo kierownika lokalizacji, wartości ważą jeszcze więcej, bo tę osobę będziecie widywać dużo rzadziej. Gdzie szukać i jak wybierać, opisujemy w poradniku Gdzie znaleźć osobę do kolejnej lokalizacji.

Krok 5: działajcie, kiedy ktoś nie pasuje

Teraz ta niewygodna część. I powód, dla którego większość wartości kończy na ścianie, a nie w decyzjach.

Kiedy jedna osoba nie pasuje, zespół widzi to długo przed tym, zanim właściciel zareaguje. Widzi, kto się spóźnia, kto plotkuje, kto zostawia bałagan innym. W każdym tygodniu czekania ludzie uczą się, jakie są wasze prawdziwe wartości: to, co tolerujecie. Wasi najlepsi ludzie zauważają to pierwsi i część z nich odchodzi. A problemy, które przychodzą potem, od chodzenia na skróty po podzielony zespół, zwykle kosztują więcej niż wolny etat.

Dlatego decydujcie wcześnie. Okres próbny wykorzystujcie do tego, do czego służy. Kiedy ktoś ma − i po szczerej rozmowie nic się nie zmienia, rozstańcie się, z szacunkiem i zgodnie z prawem pracy. Potem bez plotek wyjaśnijcie zespołowi, co się stało. I nie pozwólcie, żeby niedopasowanie awansowało: kto nie pasuje jako asystent, nie powinien zostać kierownikiem kolejnej lokalizacji.

Ta zasada dotyczy też właściciela. Jeśli założyciele nie żyją wartościami, nie będzie nimi żył nikt.

Krok 6: używajcie ich także gdzie indziej

Wartości, które pojawiają się tylko przy rekrutacji, blakną. Przenieście je na cały rok:

  • Wdrożenie. Każdą wartość wyjaśnijcie prawdziwą historią z waszej firmy.
  • Oceny. Każdą rozmowę oceniającą zaczynajcie od wartości, a dopiero potem przechodźcie do umiejętności i liczb. EOS robi dokładnie tak (EOS Worldwide).
  • Docenianie. Kiedy ktoś świetnie żyje jakąś wartością, powiedzcie to przy zespole i nazwijcie tę wartość.
  • Nowe lokalizacje i partnerzy. Nowa lokalizacja działa na tych samych wartościach co pierwsza. Inaczej powoli staje się inną firmą z waszym logo.

Najczęstsze błędy

  • Za dużo wartości. Dziesięć wartości to lista, której nikt nie zapamięta. Od trzech do siedmiu, najlepiej około pięciu.
  • Ogólniki. Jeśli wartość mogłaby wisieć na ścianie dowolnej firmy, przepisujcie ją, aż będzie tylko wasza.
  • Marzenia przebrane za wartości. Jeśli coś nie jest już prawdą o waszych najlepszych ludziach, to cel.
  • Właściciel ponad zasadami. Wartości, którymi nie żyją założyciele, są gorsze niż żadne.
  • Jedna ocena i koniec. Oceniajcie zespół ponownie co sześć do dwunastu miesięcy. Ludzie się rozwijają. Niektórzy nie.
  • Kopiowanie cudzych wartości. Przykład wyżej działa, bo powstał w prawdziwym zespole. Inspirujcie się nim, ale nie używajcie go jako szablonu.

Lista na ten miesiąc

  • Wybraliśmy trzy osoby, które byśmy sklonowali, i spisaliśmy ich cechy.
  • Mamy od trzech do siedmiu wartości, każdą ze zdaniem o zachowaniu.
  • Oceniliśmy cały zespół, łącznie z właścicielami, znakami +, +/− i −.
  • Każde − ma plan, a każde +/− rozmowę i termin.
  • Nasze ogłoszenie opisuje wartości prostymi słowami.
  • Do każdej wartości mamy jedno pytanie „Opowiedz o sytuacji, kiedy…”.
  • Po lekcji próbnej albo dniu obserwacji oceniamy kandydatów według wartości.
  • Według tych samych wartości wybieramy franczyzobiorców i kierowników lokalizacji.

Co dalej

Wartości decydują o tym, kogo zatrudnicie. Reszta systemu decyduje o tym, co ta osoba zdoła osiągnąć. Jeśli rośniecie, przeczytajcie, gdzie znaleźć osobę do kolejnej lokalizacji. Zajrzyjcie też do naszego starszego tekstu o tym, dlaczego każda firma z kursami potrzebuje wizjonera i kogoś, kto dowiezie sprawy do końca (po angielsku). A jeśli jesteście franczyzodawcą i wybieracie system dla sieci, przyda się artykuł o tym, o co pytają franczyzodawcy przed zakupem systemu.

A potem wróćcie do instruktora, którego dzieci uwielbiają i który w sobotę znów się spóźnił. Oceńcie go uczciwie. Wasz zespół już to zrobił.

Często zadawane pytania

  • Czym są wartości firmy w małej firmie?
    Wartości firmy to od trzech do siedmiu zasad, które opisują, jak zachowują się ludzie w waszej firmie, kiedy są w najlepszej formie. To nie są hasła. Każda powinna być zdaniem o zachowaniu, które już dziś widzicie u swoich najlepszych ludzi. Używacie ich przy rekrutacji, ocenach i docenianiu, a w razie potrzeby także przy rozstaniu. W zajęciach dla dzieci decydują też o tym, co dzieje się na sali, kiedy właściciela akurat nie ma.
  • Ile wartości powinna mieć firma?
    Od trzech do siedmiu. EOS, system zarządzania, który Gino Wickman opisał w książce Traction, mówi, że zwykle jest ich około pięciu, a dziesięć to za dużo. Mniej wartości łatwiej zapamiętać, łatwiej według nich prowadzić rozmowę kwalifikacyjną i oceniać ludzi.
  • Jak znaleźć wartości własnej firmy?
    Odkryjcie je, zamiast je wymyślać. Zapiszcie trzy osoby w firmie, które najchętniej byście sklonowali, często są to założyciele i kluczowi członkowie zespołu. Spiszcie wszystko, co sprawia, że każda z nich jest świetna, poszukajcie cech, które się powtarzają, i zamieńcie wspólne tematy w trzy do siedmiu zdań o zachowaniu. Jeśli coś nie jest już prawdą o waszych najlepszych ludziach, to jeszcze nie jest wasza wartość.
  • Jak prowadzić rozmowę kwalifikacyjną według wartości?
    Pytajcie o prawdziwe przykłady, a nie o opinie. Do każdej wartości przygotujcie jedno pytanie, które zaczyna się od słów „Opowiedz o sytuacji, kiedy…”. Na przykład o problemie, którym nikt się nie zajmował, dopóki kandydat nie wziął go na siebie, albo o chwili, gdy trzeba było powiedzieć komuś z zespołu coś niewygodnego. Potem obserwujcie wartości w praktyce podczas lekcji próbnej, dnia obserwacji albo okresu próbnego, bo zachowanie wobec dzieci i rodziców powie więcej niż jakakolwiek odpowiedź.
  • Co zrobić z pracownikiem, który nie pasuje do wartości firmy?
    Oceńcie cały zespół tak samo: + jeśli ktoś żyje daną wartością konsekwentnie, +/− jeśli czasem, − jeśli nie. Ocena +/− oznacza rozmowę i termin, kiedy spojrzycie na to ponownie. Ocena − przy którejkolwiek wartości oznacza planowanie rozstania, z szacunkiem i zgodnie z prawem pracy. Charakter rzadko zmienia się w krótkim czy średnim terminie, a reszta zespołu zwykle widzi problem wcześniej niż właściciel.

Get the next one in your inbox

Practical playbooks for running children’s activities — no fluff, a couple of times a month.

Double opt-in — confirm via the email we send. Unsubscribe anytime.

See Zooza on your own timetable

Book a free 15-minute walkthrough — we’ll configure it around how you actually run classes.

Ready to put it to work?

Try Zooza for free or book a 15-minute live demo. No commitment, no credit card.

Try for Free No credit card needed.
Book a live demo We’ll show you what’s possible.